Pozew o rozwód składa się na piśmie, w dwóch egzemplarzach, do sądu okręgowego, co do zasady tego, w którego okręgu małżonkowie ostatnio razem mieszkali. Do pozwu dołącza się odpis skrócony aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci oraz potwierdzenie opłaty sądowej w wysokości 600 zł. Pismo można zanieść do biura podawczego sądu albo wysłać listem poleconym. Pozwu rozwodowego nie można obecnie wnieść drogą elektroniczną. Wielu opóźnień przed pierwszą rozprawą można uniknąć, sprawdzając właściwość sądu, kompletność pozwu i wymagane załączniki.
Do którego sądu trafia pozew o rozwód
Rozwód orzeka wyłącznie sąd okręgowy. Sprawy o alimenty, kontakty z dziećmi czy władzę rodzicielską prowadzone osobno rozpoznają zwykle sądy rejonowe, dlatego zdarza się, że właśnie tam trafiają również pozwy rozwodowe. Pismo złożone do niewłaściwego sądu zostanie przekazane według właściwości, co może opóźnić postępowanie o kilka tygodni. Ustawa, która miała umożliwić rozwiązanie małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, została zawetowana przez Prezydenta. Droga sądowa pozostaje więc jedynym sposobem uzyskania rozwodu, również dla całkowicie zgodnych małżonków.
Właściwość miejscową określa art. 41 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Pozew wnosi się do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu mieszka lub zwykle przebywa. Jeżeli żaden z małżonków nie spełnia tego warunku, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego. Gdy i tej podstawy nie można zastosować, pozew trafia do sądu miejsca zamieszkania powoda.
Istotny jest okręg sądu, a nie sama miejscowość. Okręg sądu okręgowego obejmuje zwykle kilkanaście gmin i obszar właściwości kilku sądów rejonowych. Małżonek, który po rozstaniu przeprowadził się do sąsiedniego miasteczka, może nadal mieszkać w tym samym okręgu. Właściwy pozostaje wtedy sąd ostatniego wspólnego zamieszkania. Informacje o miejscowościach objętych właściwością danego sądu znajdziesz na jego stronie internetowej.
Co musi znaleźć się w pozwie rozwodowym
Pozew rozwodowy nie ma urzędowego formularza. Można przygotować go samodzielnie, zachowując wymagania określone w Kodeksie postępowania cywilnego. Część z nich dotyczy wszystkich pism procesowych, pozostałe odnoszą się bezpośrednio do pozwu.
Kompletny pozew powinien zawierać:
- oznaczenie sądu okręgowego wraz z wydziałem cywilnym rodzinnym;
- imiona, nazwiska i adresy obojga małżonków oraz numer PESEL powoda, czyli osoby wnoszącej pozew;
- tytuł pisma („pozew o rozwód”);
- dokładnie określone żądanie: rozwiązania małżeństwa przez rozwód z winy drugiego małżonka, z winy obu stron albo bez orzekania o winie;
- żądania dotyczące wspólnych małoletnich dzieci, czyli władzy rodzicielskiej, kontaktów i alimentów;
- uzasadnienie opisujące rozkład pożycia;
- informację o mediacji;
- własnoręczny podpis i wykaz załączników.
Uzasadnienie powinno wykazać, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały, czego wymaga ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zupełność oznacza ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, natomiast trwałość wskazuje na brak widoków na powrót małżonków do wspólnego życia.
Zamiast szczegółowo opisywać kilkanaście lat małżeństwa, lepiej wskazać, kiedy poszczególne więzi ustały i od jakiego czasu małżonkowie żyją osobno. Przy zgodnym rozwodzie bez orzekania o winie wystarczy kilka rzeczowych akapitów. Szczegółowy opis zachowania drugiego małżonka ma uzasadnienie przede wszystkim wtedy, gdy powód domaga się ustalenia winy i dysponuje odpowiednimi dowodami.
Informacja o mediacji i wezwanie do uzupełnienia pozwu
Art. 187 § 1 pkt 3 KPC wymaga, aby każdy pozew zawierał informację o tym, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu. Jeżeli takich prób nie było, trzeba wyjaśnić dlaczego. Pominięcie tej informacji jest jednym z powodów wzywania do uzupełnienia braków formalnych pozwu.
Mediacja przed rozwodem nie jest obowiązkowa. Wystarczy zgodne z prawdą wyjaśnienie, że małżonkowie przeprowadzili rozmowy ugodowe i uzgodnili stanowiska dotyczące rozwodu oraz dzieci. Jeżeli do rozmów nie doszło, można wskazać, że kontakt między małżonkami ustał albo konflikt uniemożliwia porozumienie. Zwykle wystarczy jedno zdanie.
Czego można zażądać razem z rozwodem
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd musi rozstrzygnąć w wyroku rozwodowym o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach. W pozwie najlepiej przedstawić konkretne żądania w tych sprawach. Rodzice, którzy osiągnęli porozumienie, mogą dołączyć podpisane porozumienie rodzicielskie. Sąd uwzględni je, jeżeli będzie zgodne z dobrem dziecka. Przy zgodnych stanowiskach małżonków sprawa może zakończyć się już na pierwszej rozprawie.
Pozew może obejmować również żądanie ustalenia sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli rozwiedzeni małżonkowie nadal będą w nim mieszkać. W wyjątkowych przypadkach możliwe jest żądanie eksmisji małżonka, którego rażąco naganne zachowanie uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.
Podział majątku wspólnego sąd rozwodowy przeprowadzi tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Najczęściej jest to możliwe przy zgodnym projekcie podziału. Jeżeli małżonkowie pozostają w sporze o majątek, trzeba liczyć się z koniecznością przeprowadzenia odrębnego postępowania po rozwodzie.
W pozwie można także złożyć wnioski o zabezpieczenie na czas procesu, szczególnie alimentów na dzieci oraz sposobu kontaktów. Postępowanie rozwodowe może trwać wiele miesięcy, a zabezpieczenie pozwala uzyskać świadczenia na dzieci już po kilku tygodniach od wniesienia pozwu, bez oczekiwania na wyrok. Wniosek o zabezpieczenie zgłoszony w pozwie nie wymaga dodatkowej opłaty.
Przykład: małżonkowie mają ośmioletniego syna. Uzgodnili rozwód bez orzekania o winie, zamieszkanie dziecka z matką, alimenty od ojca w wysokości 1200 zł miesięcznie oraz kontakty w ustalone weekendy. Matka składa pozew, dołącza podpisane przez oboje porozumienie rodzicielskie i wnosi o zabezpieczenie alimentów w wysokości 1200 zł na czas procesu. Ojciec potwierdza uzgodnienia w odpowiedzi na pozew. Sąd przesłuchuje strony na pierwszej rozprawie i wydaje wyrok. Alimenty mogą być wypłacane już na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu, przed uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego.
Załączniki do pozwu rozwodowego i liczba egzemplarzy
Do pozwu trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające zawarte w nim informacje i żądania. W zależności od sytuacji będą to:
- odpis skrócony aktu małżeństwa;
- odpisy skrócone aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci;
- potwierdzenie uiszczenia opłaty 600 zł albo wniosek o zwolnienie od kosztów z wypełnionym oświadczeniem majątkowym;
- porozumienie rodzicielskie, jeżeli zostało zawarte;
- dokumenty na potrzeby alimentów: zaświadczenie o zarobkach powoda oraz zestawienie kosztów utrzymania dziecka wraz z rachunkami;
- pełnomocnictwo z potwierdzeniem opłaty skarbowej 17 zł, jeżeli stronę reprezentuje adwokat lub radca prawny;
- odpis pozwu z kompletem załączników dla drugiej strony.
Do sądu składa się dwa pełne egzemplarze: oryginał dla sądu oraz odpis, który zostanie doręczony pozwanemu. Dobrze przygotować również trzeci egzemplarz dla siebie. Przy osobistym składaniu pozwu biuro podawcze może potwierdzić na nim datę wpływu pisma.
Odpisy aktów stanu cywilnego można uzyskać w dowolnym urzędzie stanu cywilnego, niezależnie od miejsca ślubu czy urodzenia dziecka. Wniosek można złożyć także przez internet za pośrednictwem serwisu gov.pl. Nie trzeba więc podróżować do miejscowości, w której sporządzono akt.
Opłata od pozwu o rozwód i kiedy część pieniędzy wraca
Opłata od pozwu o rozwód jest stała i wynosi 600 zł, zgodnie z ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Można uiścić ją przed złożeniem pozwu przelewem na rachunek właściwego sądu okręgowego, przez system e-Płatności albo znakami opłaty sądowej. Dodatkowe żądania mogą podlegać osobnym opłatom.
| Pozycja | Opłata |
|---|---|
| Pozew o rozwód | 600 zł |
| Zgodny wniosek o podział majątku w wyroku rozwodowym | 300 zł |
| Wniosek o podział majątku bez zgodnego projektu | 1000 zł |
| Żądanie eksmisji małżonka | 200 zł |
| Wniosek o zabezpieczenie alimentów zgłoszony w pozwie | bez opłaty |
| Opłata skarbowa od pełnomocnictwa | 17 zł |
Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku zwraca powodowi z urzędu połowę opłaty, czyli 300 zł. Pozwany powinien dodatkowo zwrócić powodowi 150 zł tytułem udziału w kosztach. Przy takim rozliczeniu każdy z małżonków ponosi ostatecznie po 150 zł opłaty.
Osoba, której nie stać na uiszczenie 600 zł, może wraz z pozwem złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wymagane jest oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sporządzone na urzędowym formularzu dostępnym na stronach sądów i Ministerstwa Sprawiedliwości.
Sąd może przyznać zwolnienie w całości albo w części. Do czasu rozpoznania wniosku nie trzeba od razu uiszczać opłaty od pozwu. Samo zwolnienie od kosztów sądowych nie wyklucza jednak obowiązku zwrotu kosztów pełnomocnika drugiej strony w razie przegranej sprawy.
Jak złożyć pozew o rozwód do sądu i co dzieje się po jego wniesieniu
Pozew można złożyć osobiście w biurze podawczym sądu okręgowego albo wysłać listem poleconym za pośrednictwem Poczty Polskiej. W drugim przypadku data nadania jest traktowana jak data wniesienia pisma do sądu. Przesyłka kurierska nie daje takiej gwarancji, ponieważ liczy się dzień jej doręczenia.
Pozwu rozwodowego nie można obecnie złożyć przez internet. Ani ePUAP, ani zwykła poczta elektroniczna nie zastępują pisma z własnoręcznym podpisem.
Po otrzymaniu pozwu sąd sprawdza jego kompletność. Jeżeli brakuje podpisu, odpisu dla strony przeciwnej, opłaty lub informacji o mediacji, przewodniczący wzywa do usunięcia braków w terminie tygodnia pod rygorem zwrotu pozwu. Zwrócone pismo nie wywołuje skutków związanych z wniesieniem go do sądu, dlatego postępowanie trzeba rozpocząć ponownie.
Kompletny pozew sąd doręcza pozwanemu i zobowiązuje go do złożenia odpowiedzi w wyznaczonym terminie. Następnie ustala termin rozprawy. Czas oczekiwania zależy od obłożenia konkretnego sądu oraz od tego, czy wcześniej konieczne jest rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie. W sprawach zgodnych może wynosić kilka miesięcy, natomiast postępowania sporne zwykle trwają dłużej.
Przykład: mąż samodzielnie przygotowuje pozew i wysyła do sądu jeden egzemplarz, bez aktu małżeństwa oraz informacji o mediacji. Planuje opłacić pismo dopiero po otrzymaniu wezwania. Sąd wzywa go do usunięcia czterech braków w ciągu tygodnia. Mężczyzna czeka na odpis aktu małżeństwa z urzędu w innym mieście, przekracza termin o dwa dni i pozew zostaje zwrócony. Zanim ponownie złoży kompletne dokumenty, mijają prawie dwa miesiące. Gdyby pierwszy pozew był prawidłowy, ten czas upłynąłby już na oczekiwaniu na rozprawę.
Niezależnie od stanowiska małżonków trzeba przygotować się do przesłuchania stron. W sprawie o rozwód sąd przeprowadza ten dowód również wtedy, gdy oboje małżonkowie zgadzają się na rozwiązanie małżeństwa, a jedno z nich mieszka za granicą.
Prawidłowo przygotowany pozew nie gwarantuje szybszego wydania wyroku, lecz pozwala uniknąć opóźnień wynikających z błędów formalnych. Właściwy sąd, kompletna treść, wymagane załączniki i opłata umożliwiają nadanie sprawie dalszego biegu bez dodatkowej korespondencji dotyczącej braków pisma.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Własną sytuację, szczególnie gdy między małżonkami istnieje spór o dzieci lub majątek, najlepiej omówić z adwokatem albo radcą prawnym.
adw. Katarzyna Makarska-Jamroga
adwokat prawa rodzinnego
Adwokat Izby Adwokackiej w Rzeszowie (RZE/Adw/670, wpis od 2014 r.), absolwentka WPiA Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prowadzi kancelarię w Rzeszowie z filią w Głogowie Małopolskim, gdzie zajmuje się sprawami o rozwód, separację, alimenty i podział majątku.
- E-mail: kancelaria.kmj@gmail.com
- Telefon: +48 660 699 160
Informacja o właściwości sądu jest bardzo praktyczna. Sama nazwa miejscowości może wprowadzać w błąd, jeśli nadal chodzi o ten sam okręg sądu okręgowego.
Najłatwiej chyba przeoczyć wzmiankę o mediacji. Skoro jedno zdanie może uchronić przed wezwaniem do uzupełnienia pozwu, warto mieć gotową listę wszystkich wymaganych elementów przed wysyłką.
Nie zakładałabym, że zgodne stanowisko rodziców automatycznie oznacza jedną rozprawę. Porozumienie dotyczące dzieci bardzo pomaga, ale termin i przebieg sprawy nadal zależą od sądu oraz konkretnej sytuacji rodzinnej.
Przy alimentach wniosek o zabezpieczenie może mieć większe znaczenie niż samo przyspieszanie rozwodu. Jeśli postępowanie trwa miesiącami, bieżące koszty dziecka przecież nie mogą czekać na prawomocny wyrok.
Zwróciłabym uwagę na liczbę egzemplarzy pozwu i komplet załączników. To brzmi banalnie, ale przy samodzielnym składaniu pisma właśnie takie techniczne drobiazgi mogą niepotrzebnie wydłużyć całą sprawę.
Dla mnie najważniejsze jest rozdzielenie sprawy rozwodowej od spornego podziału majątku. Jeśli małżonkowie nie mają zgodnego projektu, dokładanie do rozwodu wyceny nieruchomości, rozliczeń nakładów i kolejnych dowodów może tylko przeciągnąć postępowanie. W takiej sytuacji najpierw uporządkowałbym kwestie rozwodu i dzieci, a majątek zostawił do osobnego postępowania.